Er komt voorlopig geen verbod op medische proeven met apen voor complexe hersenziekten. Dat staat in een op 3 juli gedateerde brief van minister Rianne Letschert (D66; Onderwijs Cultuur en Wetenschappen, OCW). Tot de bedoelde categorie hersenziekten hoort ook MS, al noemt de minister MS niet expliciet, wel Parkinson en Alzheimer. Het gaat om proeven die worden gedaan door het Biomedical Primate Research Centre (BPRC) in Rijswijk. BPRC mag per jaar maximaal 150 proeven doen.
Met dit besluit gaat het kabinet in tegen een meermalen door de Tweede Kamer – op initiatief van de Partij voor de Dieren – vastgelegd standpunt dat er op korte termijn een einde moet komen aan deze proeven. Het BPRC doet die proeven met een speciaal voor dit doel gefokte kolonie van ongeveer 900 apen. De bewindsvrouw schrijft: “Het liefst had ik u gemeld dat we het onderzoek met apen niet meer nodig hebben. De realiteit is echter dat we nog niet zonder kunnen.”
Geen alternatieven
Minister Letschert, zelf wetenschapper, legt uit dat het nog niet op een andere manier mogelijk is omdat er geen alternatieven zijn. Zij constateert dat de op dit moment beschikbare proefdiervrije onderzoeksmethoden vooralsnog geen toereikend antwoord zijn voor het onderzoek dat nu met apen wordt gedaan. Dit type onderzoek is volgens internationale richtlijnen vereist voor toelating van geneesmiddelen op de markt.
De voorwaarde van het kabinet is en blijft wel dat alle onderzoek met apen gericht moet zijn op gezondheidsondermijnende of mogelijk levensbedreigende aandoeningen en alleen is toegestaan als het onderzoek niet op een andere diersoort kan worden uitgevoerd. Nu gebeurt ongeveer 0,04% van het totaal aantal dierproeven met apen.
Volgens de minister loopt het BPRC internationaal gezien voorop op het gebied van dierenwelzijn. In de Europese Unie is er naast het BPRC maar één ander wetenschappelijk primatencentrum met een eigen fokkolonie, in Duitsland.
Extra steun voor proefdiervrij onderzoek
Niettemin beklemtoont de minister dat alles op alles wordt gezet om zo snel mogelijk te komen tot een overgang naar proefdiervrije alternatieven. “Het doel van het kabinet blijft om het aantal dierproeven – zo snel als verantwoord is – af te bouwen. Maar dat kan alleen als het geen gevolgen heeft voor het onderzoek dat strikt noodzakelijk is voor de bestrijding van levensbedreigende ziekten en infectieziekten die de volksgezondheid bedreigen.”
Het kabinet voorziet ook extra financiële steun bij het BPRC voor de ontwikkeling van proefdiervrij onderzoek. Op dit moment gaat 17% van de subsidie aan de instelling naar dit doel, dat wordt binnen vijf jaar 30%.
Het besluit over de apenproeven is in lijn met wat het BPRC in november 2025 betoogde op de website van MS Vereniging Nederland: “Als het BPRC voor onderzoek geen gebruik meer mag maken van apen, kan dat het speurwerk naar chronische ziekten als MS op grote achterstand zetten.”
In dat bericht is ook te lezen dat apen geen MS kunnen krijgen. Bij proeven op dit gebied worden de ziekteverschijnselen van MS bij apen dan ook gesimuleerd. Dat mag alleen als het BPRC daarvoor vergunning krijgt van de Centrale Commissie Dierproeven. En die vergunning komt er uitsluitend als er geen alternatief is om de onderzoeksvraag te beantwoorden en als de voordelen voor mensen en de maatschappij opwegen tegen het gebruik van dieren.
Commentaar BPRC
BPRC-directeur dr. Merel Langelaar – van oorsprong dierenarts, met een brede achtergrond in de diergeneeskunde en in de volksgezondheid en voorheen hoogleraar aan de Universiteit Utrecht – zei er indertijd bij, het eens te zijn met het streven te zoeken naar mogelijkheden zonder dierproeven. Dat herhaalt ze in haar commentaar op het nieuwste kabinetsbesluit op de eigen website van het BPRC. “Daar investeren wij iedere dag in. Maar vooralsnog kunnen we een aantal medische vragen alleen met onderzoek met apen beantwoorden. Door de grote biologische gelijkenis met de mens is de aap op dit moment het enige beschikbare model, ” aldus Merel Langelaar.
Ze zegt “blij en opgelucht te zijn dat het kabinet kiest voor een zorgvuldig en realistisch toekomstperspectief.” En ze vindt het “goed nieuws voor alle patiënten nu en in de toekomst, omdat belangrijk onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen kan doorgaan.”
Debat
Uit de stukken blijkt dat minister Letschert haar brief aan de Tweede Kamer mede heeft gebaseerd op een op 15 juni aan haar aangeboden rapport van het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad) over dierproeven die zijn gedaan tussen 2015 en 2024. Daarin is onder meer te lezen dat het aantal dierproeven in die tien jaar met 20% is gedaald. Het is de bedoeling dat de Tweede Kamer op donderdag 3 september debatteert over dit onderwerp .
Redactie MSnieuws
Bronnen onder meer:
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2026Z15800&did=2026D35472
https://open.overheid.nl/details/5a3a5bab-4a54-482a-af74-02f0f5e89f6c
https://www.bprc.nl/nieuws/kabinet-bevestigt-belang-onderzoek-met-apen-voor-complexe-ziekten