NMOSD/MOGAD

Over NMOSD

NMOSD staat voor Neuro Myelitis Optica Spectrum Disorder (ziekte). Neuro heeft betrekking op de zenuwen, myelitis betekent ontsteking van het ruggenmerg (myelum) en optica staat voor ogen. NMOSD is een auto-immuunziekte waarbij door ontstekingen demyelinisatie en schade aan de zenuwcellen optreedt in het centrale zenuwstelsel. Myeline is de vetachtige beschermlaag van de zenuwen, vergelijkbaar met de isolatielaag van een stroomdraad. Door de beschadiging van myeline worden de signalen die door de zenuwen lopen niet meer goed doorgegeven. Hierdoor worden bijvoorbeeld de spieren niet meer goed aangestuurd, waardoor uitvalsverschijnselen op kunnen treden. Deze ontstekingen ontstaan met name in de oogzenuw, in het ruggenmerg en in de hersenen.

De plaats en de ernst van de ontsteking bepalen welke uitvalsverschijnselen ontstaan. Wanneer de ontsteking met behulp van medicatie weer is behandeld, vindt meestal een periode van enige mate van herstel plaats, waarna de aangetaste zenuwen gedeeltelijk kunnen herstellen.

Een voorbeeld van een veel voorkomende demyeliniserende auto-immuunziekte van het centrale zenuwstelsel is Multiple Sclerose (MS). De symptomen van NMOSD kunnen soms lijken op symptomen bij MS, maar het is belangrijk om het onderscheid tussen NMOSD en MS te maken, omdat het beloop en de behandeling anders zijn. NMOSD is zeldzaam, en komt veel minder vaak voor dan MS.  De diagnose NMOSD wordt in Nederland jaarlijks gemiddeld bij 1 op de miljoen mensen gesteld. De ziekte komt veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Mensen met NMOSD worden vaak door de MS-neuroloog gezien. Het Erasmus MC in Rotterdam (ErasMS) is het erkende expertisecentrum in Nederland.

Wat is NMOSD?

NMOSD is net als MS een auto-immuunziekte waarbij ontstekingen optreden in het centrale zenuwstelsel. Maar NMOSD is geen MS. NMOSD onderscheidt zich van MS door o.a. de aanwezigheid van de aquaporine-4 antistof (AQP4). Overigens is het ook mogelijk dat er geen aquaporine-4 antistoffen worden aangetroffen. Dit betreft dan de patiëntengroep die antistofnegatieve NMOSD als diagnose krijgt, omdat andere bevindingen wel wijzen op de ziekte. 

Onderscheid maken tussen de ziektes is belangrijk, omdat het beloop en behandeling van de ziektes anders is. NMOSD staat voor Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder (ziekte). Vroeger werd NMOSD ook wel de Ziekte of het Syndroom van Devic genoemd, naar de ontdekker Eugene Devic. 

Het lichaam beschikt over een afweersysteem (immuunsysteem) tegen indringers van buiten (bacteriën, virussen, schimmels, parasieten) of van binnen, zoals kanker. Dankzij het immuunsysteem kan het lichaam zich verdedigen tegen alle mogelijke aanvallen. Van cel tot orgaan zet het lichaam een waar communicatienetwerk in gang om ongeschonden te blijven.

Bij een auto-immuunziekte werkt je afweersysteem, je immuunsysteem, niet goed. Dan valt je afweersysteem niet alleen indringers aan, maar ook gezonde delen van je lichaam. Hierdoor kunnen gezonde weefsels en organen beschadigen.

Als je immuunsysteem reageert op een indringer worden er antistoffen aangemaakt en ontstaat er een ontstekingsreactie. In het geval van NMOSD worden er antistoffen aangemaakt tegen de steuncellen (astrocyten) in het zenuwstelsel. De meest voorkomende antistof is aquaporine-4 (AQP4). Dit eiwit zorgt normaal gesproken voor het watertransport in en uit lichaamscellen. Bij NMOSD keert je eigen lichaam zich tegen deze eiwitten.

Bij NMOSD ontstaan ontstekingen met name in de oogzenuw, regelmatig zelfs in beide ogen tegelijk, in het ruggenmerg en soms ook in de hersenstam (area postrema syndroom). Dit kan leiden tot ernstige uitval waardoor de patiënt (tijdelijk) blind of verlamd kan raken.

Omdat symptomen niet altijd hetzelfde zijn of tegelijkertijd voorkomen spreken we van spectrumziekten. Spectrum Disorder (SD) betekent dus dat een ruggenmerg- en oogzenuwontsteking niet gelijktijdig hoeven voor te komen om de diagnose NMOSD te krijgen. Vaak heeft de patiënt alleen een oogzenuwontsteking en een antistof in het lichaam, maar geen ruggenmergontsteking of andersom.

De klachten bij NMOSD kunnen soms erg op MS lijken en in het verleden werd NMOSD als variant van MS beschouwd. Veel klachten lijken sterk op die bij Relapsing-Remitting (RR)MS: aanvalsgewijze loopproblemen, gevoelsstoornissen, blaas- en darmproblemen, cognitieve problemen en hevige vermoeidheid. Echter, het verloop van de klachten bij NMOSD is vaak erg anders dan bij MS. Zonder behandeling is er vaak niet of nauwelijks herstel en veel restschade bij NMOSD, heel anders dan in het beginstadium bij de meeste MS-patiënten.

Bekijk ook onderstaande animatie over ‘Wat is NMOSD?’

Meer over de diagnose NMOSD

Werkgroep NMOSD/MOGAD voor lotgenoten, al 5 jaar!

Meer weten over NMOSD en MOGAD? Of wil je in contact komen met lotgenoten? Download dan onze flyer of neem contact op met de werkgroep via NMOSDwerkgroep@msvereniging.nl.

De werkgroep heeft ook een eigen Facebookpagina >

In 2025 bestond de NMOSD/MOGAD-werkgroep 5 jaar! Lees wat we hebben bereikt én wat de plannen zijn. Bekijk de jubileumpagina >

Download de flyer Mail de werkgroep

Hoe ontstaat NMOSD?

NMOSD is een zeldzame auto-immuunziekte. Naar schatting wordt jaarlijks de diagnose in Nederland bij 1 op de miljoen mensen gesteld. De verhouding tussen man-vrouw die de diagnose krijgen is ca.1:9. Het is onbekend waarom iemand NMOSD krijgt. Wel is er meer bekend over de antistoffen die een rol spelen.

Antistoffen
Het merendeel van de mensen met NMOSD heeft aquaporine-4 antistoffen (AQP4). Mensen met deze antistoffen hebben herhaaldelijke aanvallen (80-90% zonder behandeling) met ernstige restschade, zeker indien onbehandeld.

Er is ook een groep patiënten zonder aquaporine-4 antistoffen. Hiervan is nog onbekend of zij wellicht andere antistoffen in hun bloed hebben die momenteel nog onbekend zijn of dat zij een andere ontstekingsziekte hebben.

Diagnose

Omdat NMOSD een zeldzame ziekte is, is het voor huisartsen en specialisten best lastig om de diagnose te stellen en kunnen er maanden tot jaren overheen gaan, voordat er een definitieve diagnose wordt gesteld.

In 2015 zijn de laatste criteria opgesteld om tot de diagnose NMOSD te komen. Met een bloedtest kan worden bepaald of een patiënt aquaporine-4 antistoffen heeft. Patiënten met aquaporine-4 antistoffen in het bloed hebben maar één kenmerk nodig om tot de diagnose te komen: een oogzenuwontsteking (neuritis optica) of een ruggenmergontsteking (acute myelitis transversa) of ontsteking van de hersenstam (area postrema syndroom).

Bij mensen met klachten die bij NMOSD zouden kunnen passen, maar geen aquaporine-4 antistoffen in het bloed hebben, zijn er aanvullende criteria nodig om tot de diagnose antistofnegatieve NMOSD te komen. Onder andere moeten er hiervoor klachten zijn geweest op twee plekken in het centrale zenuwstelsel,  zoals een combinatie van oogzenuwontsteking en ruggenmergontsteking, of één van deze met een ontsteking van de hersenstam.

Een oogarts kan vaststellen of er sprake is van een oogzenuwontsteking. Vaak wordt er eerst naar en in het oog gekeken en soms een gezichtsveldonderzoek gedaan. Hierbij wordt er gemeten welke delen van je gezichtsveld uitgevallen zijn.

Een neuroloog zal een neurologisch onderzoek uitvoeren als er lichamelijke uitval is en/of er verschijnselen van gevoelloosheid zijn. Meestal wordt er een aanvullende MRI scan gedaan om te kijken of het radiologisch beeld ook passend is bij de ontsteking.  

Symptomen

Tijdens een aanval van NMOSD kunnen oogzenuw(en)  en het ruggenmerg los van elkaar maar ook tegelijkertijd beschadigd raken. Hieronder worden de symptomen beschreven maar deze zijn voor iedereen anders en hebben vaak een verschillend verloop.

Een oogzenuwontsteking wordt ook neuritis optica genoemd. Deze kan in één oog of in beide ogen tegelijk ontstaan. Door de ontsteking ontstaat er binnen enkele uren tot dagen klachten van minder goed zien. Dit kan gepaard gaan met  pijn,  vooral tijdens oogbewegingen. Kleuren (met name rood en groen) kunnen doffer worden.

Een ruggenmergontsteking wordt ook een myelitis transversa genoemd. De symptomen verschillen van patiënt tot patiënt, afhankelijk van de plaats in het ruggenmerg waar de ontsteking zich bevindt.
Er kan spierzwakte ontstaan en klachten van het  gevoel (zoals doofheid, ander gevoel,  tintelingen). Deze klachten kunnen in de armen en benen en op de romp zitten. Soms is de uitval zo ernstig dat de ledematen volledig verlamd zijn, of het gevoel helemaal weg is. Ook kan de aansturing van de blaas en darmen aangetast zijn (niet meer kunnen plassen, plassen niet kunnen ophouden, obstipatie, niet kunnen ophouden van ontlasting), en kunnen er problemen rondom seksualiteit ontstaan (zoals erectiestoornissen, gevoelsstoornissen). De ontsteking is in beeld te brengen met een MRI scan.

Bij NMOSD is een andere typische plek waar een ontsteking kan ontstaan achter in de hersenstam. Dit gebied wordt de area postrema genoemd. Hierbij zijn er klachten van  aanhoudend hikken of misselijkheid en braken. Als een groter gebied in de hersenstam is aangedaan kunnen er vele verschillende andere klachten zijn, maar dit is zeldzaam bij NMOSD.  

Door de schade, ontstaan door de ontstekingen, kunnen er op lange termijn restklachten zijn. Er kan sprake zijn van restklachten zoals (ernstige) slechtziendheid, zwakte in armen en benen, gestoord gevoel in armen en benen en problemen van de blaas, darmen en seksualiteit. Maar ook kunnen er klachten zijn zoals zenuwpijn, stijfheid of een ‘MS-hug’. kunnen de zenuwen overgevoelig zijn geworden waardoor veranderingen in gevoelswaarnemingen ontstaan. Dit kan klachten geven als dat koud en warm wordt op bepaalde plekken niet of anders ervaren, of  tintelingen of een branderig gevoel ervaren worden. Ook kan er stijfheid optreden in de ledematen, soms met (pijnlijke) verkrampingen. Sommige mensen ervaren een ‘MS-hug’; gevoel van  een hele strakke band rond je ribbenkast of middel, alsof je een korset draagt. Het maakt het ademhalen soms moeilijk en kan ook een branderig gevoel geven. Deze strakke band wordt door sommigen ook ervaren rond bijvoorbeeld handen of benen. Dit symptoom kan van korte of lange duur zijn. Naast deze klachten ervaart een groot deel van de patiënten ook ernstige vermoeidheid.

NMO-expertisecentrum

Voor diagnose en behandeling van NMOSD kun je het beste terecht bij Expertisecentrum ErasMS in Rotterdam.

Expertisecentrum ErasMS

Behandeling NMOSD

Aanvalsbehandeling
Bij een aanval van NMOSD moet zo snel mogelijk gehandeld worden om uitval van functies van het lichaam zoveel mogelijk te voorkomen en kans op restschade te beperken. Het belangrijkste bij een oogzenuw-, ruggenmerg- of hersenstamontsteking is, om zo snel mogelijk te behandelen met medicijnen die de ontstekingsreactie remmen. Hiermee wordt geprobeerd de schade door de ontsteking zoveel mogelijk te beperken.

Onderhoudsbehandeling
Vervolgens is het van belang dat de patiënt een onderhoudsbehandeling krijgt in de vorm van medicijnen. Om nieuwe aanvallen te voorkomen zijn afweerremmende medicijnen nodig; immuunsuppressiva. Deze medicijnen onderdrukken het immuunsysteem zodat er geen nieuwe aanval kan ontstaan. Wanneer een patiënt aquaporine-4 antistoffen positief is getest, wordt altijd direct met onderhoudsmedicatie gestart. Aangezien er voortdurend nieuwe ontwikkelingen op het gebied van geneesmiddelen zijn, worden deze hier niet besproken. Het is verstandig vragen hierover aan je eigen neuroloog te stellen.

Symptomatische behandeling
Door beschadigde zenuwen is het mogelijk dat er na een aanval restklachten zijn ontstaan. Deze klachten kunnen van uiteenlopende aard zijn. Zo kunnen zenuwpijn (neuropatische pijn), spasticiteit, krampen en stijfheid van de spieren, spierzwakte, blaas- en darmproblemen, problemen met seksuele functies, cognitieve problemen zoals geheugenverlies, stemmingswisselingen en vermoeidheid ontstaan.

Sommige van deze restklachten kunnen met medicatie worden behandeld zoals zenuwpijn en spierspasmen. Andere klachten kunnen worden behandeld door een uroloog, seksuoloog, psycholoog, fysiotherapeut, ergotherapeut of revalidatieteam.

  • Zenuwpijn
    Dit wordt beschreven als een brandende, stekende, tintelende en/of prikkelende pijn en ontstaat door beschadigde zenuwen in het ruggenmerg.
  • Verhoogde spierspanning en spasmen
    Deze ontstaan door beschadigde zenuwen in het ruggenmerg die invloed hebben op de controle over spieren. Wanneer spieren zich langdurig samentrekken worden dit spasmen genoemd. Spasmen kunnen seconden tot minuten aanhouden en kunnen pijnlijk zijn.
  • Stijfheid van spieren
    Dit treedt voornamelijk op na een lange periode van inactiviteit, zoals in de ochtend na het wakker worden of na een tijd zitten.
  • Spierzwakte
    Dit is niet te behandelen met medicatie, maar bewegen en sporten kan de spieren versterken. Een fysiotherapeut kan hierbij helpen.
  • Gevoelloosheid
    Veelal vanaf de hoogte van de laesie (ontsteking in het ruggenmerg), zoals een doof gevoel aan voeten, waardoor het lopen instabiel is. Of aan handen, waardoor je onder andere voorzichtig moet zijn bij warmte en kou.
  • Blaas- en/ of darmproblemen
    Deze zijn verschillend van aard. Zo kun je ongewild urine of ontlasting verliezen, maar ook juist niet meer kunnen plassen of poepen (obstipatie).
  • Seksuele problemen
    Deze zijn vaak het gevolg van een lichamelijk probleem. Mannen kunnen problemen hebben bij het krijgen van een erectie of het bereiken van een orgasme. Bij vrouwen is het bereiken van een orgasme vaak een probleem vanwege het gebrek aan gevoel en gevoelloosheid. Maar seksuele problemen kunnen ook ontstaan door onzekerheid over je lichaam of vermoeidheid.
  • Cognitieve problemen
    Dit kan geheugenverlies zijn, maar ook het moeilijk kunnen verwerken van informatie, niet goed kunnen concentreren, niet op woorden kunnen komen.
  • Vermoeidheid
    Dit komt vaak voor. De vermoeidheid wisselt vaak per dag. Vermoeidheid kan ook een bijwerking van medicijnen zijn.

NMOSD en MS: verschillen en overeenkomsten

NMOSD en MS lijken erg op elkaar en hebben voor een gedeelte een overlap. Bij beide ziektes verloopt de ziekte aanvalsgewijs en kunnen er laesies (beschadigingen) door ontstekingen ontstaan. Zo komen bij beide ziektes als gevolg van de ontstekingen beschadigingen van de myeline voor (beschermlaag rondom zenuwen, voor de signaaloverdracht). Ook kunnen oogzenuwontstekingen bij beide ziektes voorkomen. Door de ontstane schade kunnen er uitval van ledematen, gevoelsstoornissen, coördinatiestoornissen, blaas- en darmproblemen, seksuele functiestoornissen, zenuwpijn, spasmen, pijnklachten, vermoeidheid en cognitieve problemen optreden.

  • Antistof. Bij NMOSD wordt vaak de antistof anti-aquaporine-4 gevonden. Het ontbreken van de antistof is bij NMOSD (sero- of antistofnegatief) ook mogelijk. MS kent geen antistof.
  • Lengte laesies. Bij NMOSD is de laesie op een MRI meestal langer dan bij MS. Bij MS komen vaker kortere laesies voor.
  • Locatie ontstekingen. Bij zowel NMOSD als MS kunnen ontstekingen plaatsvinden in de oogzenuwen en in het ruggenmerg.
  • Hersenvocht. Zowel bij MS als bij NMOSD kunnen er ontstekingscellen in het hersenvocht worden gevonden. Bij de meeste mensen met MS worden ook oligoclonale banden (eiwitbanden) in het hersenvocht gevonden, deze kunnen ook aanwezig zijn bij NMOSD maar minder vaak dan bij MS.
  • Oogzenuwontsteking. Bij MS gaan de klachten van een oogzenuwontsteking in het merendeel van de gevallen spontaan weer (gedeeltelijk) over, bij NMOSD geeft een oogzenuwontsteking, zeker indien niet behandeld, vaak veel restschade of blindheid.
  • Restschade. Bij NMOSD is de restschade vaker ernstiger dan bij MS wanneer niet op tijd wordt behandeld met medicatie.
  • Herstel. Bij NMOSD is er minder vaak spontaan herstel, in de vroege fase van  MS meestal wel, dus ook zonder medicijnen herstellen mensen met MS vaker.
  • Niet progressief. Bij een groot deel van de mensen met MS ontstaat er geleidelijke achteruitgang, het is progressief, NMOSD is niet progressief.

Het Nationaal NMO(SD) expertisecentrum van het Erasmus MC bestaat uit verschillende artsen: neurologen, immunologen en onderzoekers. Zij richten zich op volwassen neurologie, kinder MS, neuro-immunologie brein, revalidatie en onderzoek. Voor vragen kun je mailen naar: devic@erasmusmc.nl of: mscentrum@erasmusmc.nl

Geschiedenis van NMOSD

Dr. Antoine Portal, ontsteking oogzenuw en ruggenmerg zonder afwijkingen in de hersenen.

Eugene Devic en Fernand Gault, 16 patiënten met een syndroom met een combinatie van klachten aan de oogzenuw en ruggenmerg (zwakte ledematen en zenuwafwijkingen). Devic en Gault legden de basis voor de ziekte van Devic, wat later Neuromyelitis Optica oftewel NMOSD zou gaan heten.

71 patiënten in de Mayo Clinic VS, tussen 1950 en 1997, symptomen die leken op MS, meer onderzoek was er in die tijd niet.
Deze patiënten kregen in een paar jaar tijd verschillende aanvallen. Sommigen zijn overleden door een ontsteking hoog in het ruggenmerg bij de ademhaling. Dit zag je niet bij patiënten met MS. Daarnaast hadden deze patiënten veel ontstekingscellen in het hersenvocht, maar geen afwijkingen in de hersenen, zoals vaak bij MS wordt gezien.

Ontdekking van anti-aquaporine-4 antistoffen (AQP4)
De oligodendrocyten en astrocyten zijn belangrijk voor de functie in het zenuwstelsel.
De antistoffen AQP4 zijn gericht tegen de waterkanalen op de astrocyten waardoor een ontstekingsreactie ontstaat en vervolgens schade aan de zenuwen. De huidige bloedtesten zijn heel betrouwbaar en geven daadwerkelijk aan of je die antistof hebt of niet.
Veel patiënten met klachten die op NMOSD leken bleken niet de antistof AQP4 in hun bloed te hebben. Toen is er na jarenlang onderzoek een nieuwe antistof ontdekt:

Anti-MOG antistoffen
Patiënten met deze antistoffen in het bloed hebben de MOG geassocieerde ziekte of aandoeningen; MOGAD.
Deze antistoffen richten zich op een ander stukje van de zenuwcellen maar er ontstaat ook schade aan de oogzenuwen en het ruggenmerg, want hier zitten de meeste van deze cellen. Ook kunnen er ontstekingsreacties in de hersenen optreden.
De antistoffen komen door de bloed/hersenbarrière heen en er ontstaat een ontsteking. Antistoffen werken tegen gezonde cellen in het lichaam. Het immuunsysteem herkent de antistof als lichaamsvreemd en gaat deze aanvallen, net als bij een bacterie bijvoorbeeld. Vervolgens ontstaat er een ontsteking en de myeline wordt beschadigd. Hierdoor worden er minder signalen in de zenuwen doorgegeven. Bij de ogen wordt het zicht slechter, bij het ruggenmerg ontstaat er uitval aan de sturing van bijvoorbeeld de benen, de blaas enz.

De AQP4 antistoffen geven meer schade in het lichaam dan de MOG antistoffen. En de uitvallen zijn veel ernstiger dan bij MS. Ook de ziektes ADEM en Encefalitis (hersenontsteking) hebben dit soort symptomen. Waarschijnlijk zijn er nog meer antistoffen die we momenteel nog niet kennen.

Download ook de flyer over NMOSD >

Over MOGAD

MOGAD staat voluit voor Myeline Oligodendrocyt Glycoproteine Antibody Disease. Een zenuwziekte die lijkt bij NMOSD, maar inmiddels wordt beschouwd als een op zichzelf staande ziekte. Bij MOGAD tasten antistoffen het myeline (de beschermlaag rondom de zenuw) aan, waardoor klachten ontstaan. De ontstekingen zitten vooral in de oogzenuw, ruggenmerg, hersens en hersenstam.

Het soort klachten is afhankelijk van de plek van de ontsteking. De symptomen die vaak als eerste ontstaan zijn:

  • verlies van zicht of wazig zien in één of beide ogen
  • verlies van het zien van kleuren
  • verlamming van ledematen
  • spierzwakte waardoor krachtsverlies ontstaat
  • blaas- en darmproblemen
  • strakke bandgevoel rondom middel (MS hug)
  • zenuwpijn

De symptomen van MOGAD zijn soms gelijk aan die van NMOSD en MS, maar de zenuwcellen waar de MOGAD antistoffen op ‘aangrijpen’ zijn anders. Er kan sprake zijn van enkel een oogzenuwontsteking of enkel een ruggenmergontsteking, maar deze kunnen ook gelijktijdig ontstaan.

NMOSD en MOGAD verschillen in:

  • het aangrijpingspunt van de antistoffen
  • uiting van de ziekte bij kinderen en volwassene
    kinderen hebben voord ADEM-achtig ziektebeelden (zie hieronder), terwijl volwassenen veel vaker een NMOSD-achtig ziektebeeld hebben
  • het risico op terugkeer van de ziekte
    bij MOGAD is de kans op nieuwe aanvallen kleiner dan bij NMOSD
  • genetische aanleg
    bij MOGAD-patiënten komen minder familiaire auto-immuunziekten voor, deze komen vaker voor bij families waarin NMOSD voorkomt

MOGAD ontstaat vaak al op de kinderleeftijd terwijl NMOSD zich op latere leeftijd openbaart. Een MOGAD-patiënt, met alleen een oogzenuwontsteking heeft geen NMOSD. Een MOGAD-patiënt met een ruggenmergontsteking en een (doorgemaakte) oogzenuwontsteking heeft NMOSD

MOG-antistoffen worden ook gevonden bij acute gedissemineerde encefalomyelitis (ADEM). Daarbij zijn er ontstekingen door de hele hersenen. Deze ziekte komt voornamelijk voor bij kinderen en zorgt onder andere voor een tijdelijk gestoord bewustzijn. De ziekte keert soms op zich zelf staand terug, of in combinatie met een oogzenuwontsteking. Bij een deel van de patiënten worden MOG-antistoffen gevonden.

Patiënten met MOG-antistoffen hebben een kans van 40-50% (zonder behandeling) op nieuwe aanvallen. Bij NMOSD is deze kans 80-90% (zonder behandeling). Bij MOGAD komt vaker een terugkerende oogzenuwontsteking voor dan bij NMOSD. Patiënten met MOG-antistoffen hebben over het algemeen minder risico op blijvende schade, zeker bij tijdige behandeling. Echter, als de ziekte toch terugkeert neemt de kans op restklachten toe. Een onderhoudsbehandeling is dan belangrijk. Een kleine groep MOGAD-patiënten blijft aanvallen houden ondanks medicatie.

Een gezonde leefstijl is voor iedereen belangrijk, maar voor mensen met een ziekte nog belangrijker. Bij een leefstijl die volledig in balans is kunnen klachten worden verminderd, of in ieder geval beter onder controle worden gehouden. Bij zowel MOGAD en NMOSD heeft stress een negatieve invloed.
Patiënten zijn vooral gebaat bij balans in:

  • activiteit en rust
  • beweging
  • regelmaat in het dagelijks leven
  • gezonde voeding
  • spanning/ontspanning

Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat tabak een negatieve invloed heeft op het immuunsysteem.

Activiteiten NMOSD / MOGAD

Bekijk kalender
Bekijk alle evenementen van NMOSD / MOGAD

Meehelpen & Kennismaken

Heb je ideeën, wensen of wil je je als vrijwilliger inzetten voor de werkgroep? Laat het ons dan weten. Stuur geheel vrijblijvend een bericht naar nmosdwerkgroep@msvereniging.nl. We maken graag kennis met je!

Blogs over NMOSD/MOGAD

  • Voor heel even normaal
    29 oktober 2024
    Een lange tijd heb ik niet kunnen sporten. Door chronische luchtweginfecties en de daar bijkomende vermoeidheid lukte het me niet….

  • Turen in de nacht
    17 september 2024
    Ik kan soms zo jaloers zijn op mensen die zeggen dat ze een gebroken nacht hebben gehad, want ze zijn…

  • Gezondere leefstijl
    14 augustus 2024
    Ik heb obesitas, laat ik daarmee beginnen. Ik wil daarvan af. Mijn BMI is nu nog “veel te hoog”, maar…

  • Ziek zijn schept een band
    11 juli 2024
    Vrienden van ons staan bij ons in de buurt op de camping. Ze wonen wat verder bij ons vandaan en…

  • Lezen of luisteren
    20 juni 2024
    Ik vind het heerlijk om boeken te lezen. Even verdwijnen in een andere wereld. Het liefst lees ik lekker buiten…

  • Slim door beweging
    20 juni 2024
    De afgelopen jaren heb ik verschillende varianten van bewegen uitgeprobeerd. Sporten is voor mij geen optie vanwege de heftige zenuwpijn in…