Voor mensen met Relapsing MS (RMS) komt rituximab in beeld als – goedkoper – alternatief voor het medicijn ocrelizumab. Een nieuwe aanwijzing hiervoor is het rapport over een Noors/Zweeds onderzoek met de naam OVERLORD-MS, begin juli gepubliceerd in The New England Journal of Medicine.
Het gaat hier om een zogeheten gerandomiseerde klinische studie onder mensen met net vastgestelde RMS. Bij hen is uit MRI-scans van de hersenen gebleken dat rituximab het “niet duidelijk slechter” deed dan ocrelizumab.
Een gerandomiseerde klinische studie is een wetenschappelijk medisch onderzoek waarbij deelnemers willekeurig in groepen worden verdeeld. De ene groep krijgt het ene middel de andere groep het andere. Aan deze studie deden 216 mensen mee, verdeeld over 12 neurologie-afdelingen. Dat is overigens een relatief bescheiden aantal mensen voor dit soort onderzoek.
De deelnemers hadden nog niet eerder een zogeheten ziektemodificerende behandeling (ZMT) gehad, de verzamelnaam voor medicijnen die het ziekteverloop van MS kunnen verbeteren. Bij het onderzoek kreeg 92,2% van de mensen met rituximab geen nieuwe afwijkingen op de MRI-scan, tegenover 94,8% met ocrelizumab.
Terugvallen vergelijkbaar
Het aantal terugvallen, de gemeten invaliditeit en de cognitieve prestaties leken ook vergelijkbaar. Van de deelnemers met rituximab kreeg 82% een infectie, tegenover 69% met ocrelizumab, meestal milde luchtweginfecties. Ernstige infecties waren zeldzaam en kwamen in beide groepen even vaak voor.
Ook onderzoek uit de dagelijkse praktijk wijst dezelfde kant op. Een landelijk Zweeds register telde tussen 2014 en 2024 9704 behandelstarts met rituximab, tegenover 148 met ocrelizumab. Wat betreft ernstige infecties en terugvallen was er geen duidelijk verschil tussen de twee middelen, al hadden patiënten in beide gevallen vaker last van infecties dan bij andere MS-medicijnen.
Rituximab en ocrelizumab zorgen er allebei voor dat een groot deel van de B-cellen verdwijnt. Dat zijn afweercellen die bij MS een ontstekingsrol spelen. Ocrelizumab – merknaam Ocrevus, van de farmaceut Roche – is in Europa goedgekeurd voor de behandeling van MS, rituximab niet. Toch gebruiken artsen in Scandinavië, vooral in Zweden, rituximab al jaren veel bij MS. Rituximab – in Europa ook op de markt gebracht door Roche, onder de merknaam MabThera – is minder duur geworden doordat het patent erop is verlopen. Ook zijn er diverse goedkopere kopieën in de aanbieding.
Gebleken is dat in Nederland een behandeling met ocrelizumab ongeveer €22.000 per jaar kost en dat rituximab ongeveer zes tot zeven keer goedkoper is. Al kunnen de werkelijke, met ziekenhuizen onderhandelde inkoopprijzen hiervan afwijken.
Aanvullend onderzoek in Nederland
Een vergelijkbare studie als de Scandinavische loopt In Nederland onder de naam Noisy Rebels. Deze wordt gecoördineerd door het MS Centrum Amsterdam – onderdeel van Amsterdam UMC – en omvat twintig andere centra. Voor het onderzoek zijn inmiddels 200 deelnemers verzameld, die gedurende 2,5 jaar worden gevolgd op hun ervaringen met ocrelizumab of rituximab. Die studie loopt tot mei 2028.
Dr. Bob van Oosten van het MS Centrum Amsterdam – hij is bovendien voorzitter van de MS-werkgroep van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN) – voegt eraan toe dat in Noisy Rebels niet alleen tot dan toe onbehandelde patiënten zitten – zoals in de OVERLORD-studie – maar daarnaast ook patiënten die overstapten omdat een voorgaande behandeling niet effectief was of niet werd verdragen. “Dat is dus een groep die meer lijkt op die van de mensen die nu met ocrelizumab worden behandeld.”
Europese studies
Noisy Rebels is een van vier Europese studies die hun gegevens bundelen in het samenwerkingsverband ROC-MS, met in totaal 1109 deelnemers. Terugvallen zijn daarbij de belangrijkste uitkomstmaat. Zolang de resultaten van Noisy Rebels en de andere ROC-MS-studies er niet zijn, blijft rituximab bij MS in Nederland vrijwel zeker een niet officieel geregistreerd alternatief voor ocrelizumab. Of dat daarna verandert, hangt af van wat de nu lopende onderzoeken laten zien.
Dr. Jop Mostert, voorzitter van de Medische Adviescommissie MS Vereniging Nederland en als neuroloog verbonden aan het ziekenhuis Rijnstate in Arnhem laat weten blij te zijn met deze ontwikkeling. Hij zegt zich te kunnen voorstellen dat in de toekomst standaard rituximab wordt gebruikt en dat het duurdere ocrelizumab alleen nog wordt voorgeschreven als er een specifieke medische noodzaak voor is.
Desgevraagd maakt dr. ir. Bram Platel, die met zijn website MS in Beeld dit soort onderzoeken op de voet volgt, daarbij wel een kanttekening: “Hoewel rituximab veel goedkoper is, geven de huidige studies en praktijkgegevens nog geen definitief antwoord op de vraag of het voor mensen met MS op alle punten even goed en veilig is als ocrelizumab. Met 216 deelnemers kon OVERLORD-MS niet betrouwbaar de kleinere verschillen in terugvallen, veiligheid of zeldzame bijwerkingen vaststellen. Daarom is aanvullend onderzoek zo belangrijk.”
Redactie MSnieuws
Bronnen onder meer:
https://doi.org/10.1056/NEJMoa2600993
https://doi.org/10.1016/j.msard.2025.106858