In de afgelopen drie maanden (februari tot en met april 2025) zijn enkele interessante en hoopvolle onderzoeksrapporten verschenen. Daarvan net als drie maanden geleden hier een kort overzicht, deel 2 in deze reeks.
Ontstaan van MS-laesies
Stichting MS Research – financier van MS-onderzoek – beschrijft een speurtocht naar het ontstaan van MS-laesies, schadeplekken in het zenuwstelsel als gevolg van MS. De studie is verricht door Aletta van den Bosch, onderzoeker bij het Nederlands Herseninstituut en werkzaam bij de Nederlandse Hersenbank voor MS. Weefselkleuringen en elektronenmicroscopie brachten aan het licht dat voordat laesies ontstaan er al enkele veranderingen in de zenuwbanen te zien zijn. Bijvoorbeeld dat de beschermlaag myeline minder compact om zenuwuitlopers heen gewikkeld zit.
Met haar onderzoek wil Van den Bosch aanknopingspunten vinden voor het begrijpen van de oorsprong van MS-laesies. Met als doel deze in de toekomst mogelijk te stoppen of te kunnen voorkomen. Van den Bosch ontving voor dit onderzoek de Gemmy en Mibeth Tichelaar Prijs. Deze prijs is vernoemd naar moeder en dochter Gemmy en Mibeth Tichelaar. De gelijknamige stichting financiert fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar MS.
Verband tussen leeftijd en MS
De website MS.nl besteedt aandacht aan een Spaans onderzoek. Daaruit is af te leiden dat wie MS op latere leeftijd krijgt mogelijk mag rekenen op minder schubs en een geleidelijker achteruitgang. De invloed van leeftijd op het verloop van MS is nog niet helemaal duidelijk. Wel is uit eerder onderzoek gebleken dat er twee manieren zijn waarop MS de zenuwen beschadigt.
De eerste is schade in de hersenen en het ruggenmerg door aanvallen, die schubs worden genoemd. Hierdoor worden de klachten in eerste instantie erger of komen er nieuwe klachten bij. Iemand met MS kan hier gedeeltelijk of volledig van herstellen.
De tweede soort beschadiging is een geleidelijke achteruitgang van de gezondheid door doorlopende schade aan de zenuwen. Dat wordt ‘smeulende MS’ genoemd. Hierdoor krijgt iemand met MS steeds meer beperking, los van schubs.
In het Spaanse onderzoek onderzochten wetenschappers gegevens van meer dan 1000 mensen met RRMS – de meest voorkomende vorm van MS – vanaf het moment dat ze voor het eerst zenuwschade kregen. De gegevens werden opgedeeld in 3 groepen, gekoppeld aan de leeftijd waarop iemand voor het eerst zenuwschade kreeg: 18–29 jaar, 30-40 jaar en 40-50 jaar. Uit de gegevens blijkt dat MS anders verloopt bij mensen die de ziekte op latere leeftijd krijgen.
Op jongere leeftijd lijken vooral schubs schuldig te zijn aan het ontstaan en verergeren van klachten. Later krijgt iemand minder schubs, maar draagt smeulende MS bij aan achteruitgang van de gezondheid. Mensen die tussen hun 40e en 50e jaar voor het eerst zenuwschade krijgen hadden minder schubs maar herstelden slechter na hun eerste schub. Ook hadden ze meer geleidelijk oplopende zenuwschade en kregen ze meer lichamelijke beperking tijdens hun leven.
Anders gezegd: hoe ouder je bent als je MS krijgt, hoe korter de schubs-fase van de ziekte is en hoe sneller je in de progressieve fase belandt.
In de Spaanse studie zijn alleen mensen met RRMS tot 50 jaar onderzocht. De onderzoekers kunnen dus nog weinig zeggen over het verloop van MS bij mensen die de ziekte op latere leeftijd krijgen. Ook is er meer onderzoek nodig naar mensen die vanaf het begin progressieve MS (PPMS) hebben.
Cognitieve gedragstherapie voor tegengaan vermoeidheid scoort
Stichting MS Research bericht over vervolgonderzoek naar het behandelprogramma MS Fit, dat cognitieve gedragstherapie online aanbiedt. Uit dit onderzoek blijkt dat de effectiviteit van het online programma gelijk staat aan die van de traditionele behandelingsmethode. Bij beide methodes nam bij tweederde van de deelnemers de vermoeidheid duidelijk af. Vervolgens kreeg de helft van de deelnemers MS Fit aangeboden. Ook voor mensen die dit programma niet volgden, bleef het effect van de cognitieve gedragstherapie behouden.
Daarmee is cognitieve gedragstherapie (CGT), vergeleken met geneesmiddelen, energiemanagement, fitnessprogramma’s of multidisciplinaire revalidatie, de meest effectieve behandeling tegen vermoeidheid, veroorzaakt door MS. Ruim 80% van de mensen met MS heeft daar last van.
Het online programma MS Fit is ontwikkeld door Marieke de Gier. Het programma stelt mensen in staat om de behandeling grotendeels vanuit huis te volgen. Mariekes onderzoek heeft al direct impact op de zorg: Er is een grote vraag ontstaan naar psychologen die deze behandelingen kunnen aanbieden. Inmiddels zijn er al 80 psychologen opgeleid. Daarmee is cognitieve gedragstherapie voor vermoeidheid bij MS nu op veel plekken in Nederland beschikbaar.
Hersteltherapieën voor beschadigd hersenweefsel
Ook het Nederlands Herseninstituut (NIN) heeft nieuws te melden. Volgens neuroloog Joost Smolders (Erasmus MC) geven de bevindingen van nieuw onderzoek zicht op therapieën die daadwerkelijk beschadigd zenuwweefsel kunnen herstellen. Onderzoekers van het NIN, onder leiding van Alida Chen, analyseerden hersenweefsel van overleden MS-patiënten om genen en signaleringsroutes te vinden die bijdragen aan myeline-herstel. Bij MS wordt myeline, de beschermlaag rondom zenuwbanen, door het immuunsysteem aangetast. Aantasting van myeline leidt tot uiteenlopende neurologische klachten. Chen vergeleek goed en slecht herstelde laesies en identificeerde genetische factoren die mogelijk herstel bevorderen.
De onderzoekers ontdekten dat de vorm van microglia – de immuuncellen van het centrale zenuwstelsel in de hersenen – invloed heeft op het succes van weefselherstel. Deze ontdekking biedt goede aanknopingspunten voor nieuwe behandelstrategieën, gericht op genezing in plaats van alleen remming. Momenteel wordt een gentherapie ontwikkeld waarbij met behulp van geavanceerde technologie herstellende genen naar beschadigd hersenweefsel kunnen worden gebracht.
Redactie MSnieuws
Bronnen:
herseninstituut.nl [link wordt niet ondersteund]
https://icthealth.nl/nieuws/ms-onderzoek-legt-basis-voor-regeneratieve-behandeling
https://msresearch.nl/nieuws/ms-gerelateerde-vermoeidheid
https://msresearch.nl/nieuws/aletta-van-den-bosch-ontvangt-de-gemmy-mibeth-tichelaar-prijs