Publicaties over de zogeheten CAR-T-celtherapie voor het bestrijden van auto-immuunziektes als MS en NMOSD/MOGAD maken duidelijk dat er nog veel onderzoek nodig is voordat die nieuwe therapie op ruime schaal ingezet kan worden. CAR-T-celtherapie kan in het bloed B-cellen, die betrokken zijn bij ontstekingsprocessen in het centrale zenuwstelsel, ontdekken en vernietigen.
Bij enkele auto-immuunziektes is dat op kleine schaal al gelukt. Volgens sommige neurowetenschappers is dat ook bij MS te verwachten. Op 5 november 2024 publiceerden onderzoekers van het Duitse universitair Medisch Centrum Hamburg-Eppendorf twee geslaagde ingrepen met CAR-T-celtherapie bij mensen met MS. En kort daarna zijn op een Amerikaans congres ook resultaten gemeld van geslaagde proeven met deze therapie bij MS.
Die eerste resultaten zijn volgens ingewijden veelbelovend. Maar ze voegen eraan toe dat de komende jaren grotere studies nodig zijn om te bezien of CAR-T-celtherapie daadwerkelijk iets kan betekenen voor MS-patiënten die niet reageren op nu voorhanden zijnde behandelmethoden.
De veronderstelling is dat met CAR-T-celtherapie ook het immuunsysteem is te resetten, vergelijkbaar met het herstarten van een computer die niet goed functioneert. Een methodiek die ook lijkt op stamceltransplantatie (aHSCT) bij bepaalde agressieve vormen van MS.
In onderzoek
In Nederland zijn de mogelijkheden van CAR-T-celtherapie vooral in onderzoek bij vier universitaire centra: het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), het Amsterdamse Universitair Medisch Centrum (Amsterdam UMC) en het universitair Medisch Centrum van het Radboudziekenhuis in Nijmegen (Radboud UMC). Daarbij wordt ook gezocht naar kostenbesparende methoden. Op dit moment kost een behandeling met CAR-T-celtherapie ongeveer € 500.000.
Zorginstituut Nederland (ZN) heeft namens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) bepaald dat CAR-T-behandeling voor enkele vormen van lymfeklierkanker, beenmergkanker en leukemie kan worden betaald uit het basispakket van de zorgverzekering. MS is hierbij nog niet in beeld.
‘Hoge verwachtingen’
De Volkskrant heeft op 30 mei een uitgebreid artikel gewijd aan de mogelijkheden van CAR-T-celtherapie, ook als het gaat om MS. In dat artikel laat MS-neuroloog Joost Smolders (hoofd van het Rotterdamse MS-centrum ErasMS) merken hoge verwachtingen te hebben van de nieuwe therapie.
Aanleiding voor de redactie van MSnieuws om ook eens dr. Bob van Oosten, neuroloog MS Centrum Amsterdam en voorzitter van de MS-werkgroep van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN) hierover om een oordeel te vragen.
Van Oosten: “Dit kan best wel eens een belangrijke ontwikkeling worden. Het draait om B-cellen, maar het elimineren daarvan is op zich niet nieuw. Dat doen middelen als ocrelizumab, ofatumumab en rituximab ook heel goed, en sinds kort kunnen we ublituximab in dat rijtje zetten. Het zou wel kunnen dat de CAT-T-celtherapie B-cellen kan elimineren op plaatsen waar de huidige middelen niet kunnen komen, bijvoorbeeld in de hersenen. En wellicht kan de behandeling in de toekomst op een persoonlijk profiel van elke patiënt worden ingesteld.”
Bob van Oosten vindt de kosten van de nieuwe therapie wel nog erg hoog. Hij wijst erop dat al de eerder genoemde MS-remmende middelen per jaar €5000 tot €25.000 kosten, en een stamcelbehandeling ongeveer €50.000. Een fractie dus van de CAR-T-therapie. “Kortom een hele belangrijke ontwikkeling, maar de theorie moet zich nog wel in de praktijk bewijzen.”
Dr. Jop Mostert, neuroloog bij het Arnhemse ziekenhuis Rijnstate, en voorzitter van de Medische Adviescommissie van MS Vereniging Nederland, sluit zich daar desgevraagd bij aan: “Ik deel Bobs mening dat het in theorie interessant is maar dat er heel veel onderzoek moet plaatsvinden voordat we iets over de praktijk kunnen zeggen. Er zijn nog maar erg weinig patiënten met MS behandeld met CAR-T- therapie.”
Interview
Op 7 juni publiceerde de Volkskrant een nieuw artikel over MS, een interview met de in mei gepensioneerde neuroloog prof. dr. Marjo van der Knaap en de neurofysioloog/neurobioloog Rogier Min, beiden verbonden aan het Amsterdam UMC. Zij concluderen uit onderzoek dat bij MS het immuunsysteem niet rechtstreeks de myeline aanvalt, de beschermde isolerende stof rond zenuwcellen, maar de ‘helpercellen’ in het centrale zenuwstelsel, de astrocyten. Deze zorgen er vervolgens voor dat de myeline beschadigd raakt.
Die conclusie bouwt voort op jarenlang onderzoek naar een zeldzame genetische ziekte van de witte stof in de hersenen, afgekort MLC, een ziekte waarin professor Van der Knaap is gespecialiseerd. In Nederland wordt per jaar gemiddeld één MLC-patiënt geboren. Terwijl per dag minstens één mens met MS wordt gediagnosticeerd.
Het verhaal van Van der Knaap en Min gaat overigens niet echt over de achterliggende oorzaak van MS. Want daar wordt nog steeds naar gezocht. Is het ‘t Epstein-Barrvirus of luchtverontreiniging, zijn het andere virussen of vitaminen enzovoort. Het artikel geeft vooral een mogelijke weg aan waarop de storing zich in de hersenen verspreidt, hoe de ziekte zich ontwikkelt.
In de Volkskrant zegt dr. Min dan ook: “Voor patiënten verandert er nog niet veel. Er worden goede resultaten behaald met behandelingen om de immuunrespons af te vlakken. Daarvoor maakt het weinig uit of het immuunsysteem myeline of astrocyten aanvalt. Maar voor de manier waarop wordt gezocht naar een behandeling, voor het begrip van de ziekte, is dit wel belangrijk.”
Redactie MSnieuws
Bronnen:
https://www.nature.com/articles/s41582-025-01081-y
de Volkskrant van 30 mei en 7 juni 2025,
het archief van MSweb, Wikipedia plus dr. Bob van Oosten, dr. Jop Mostert en dr. ir. Bram Platel.