Mantelzorgers komen – noodgedwongen – steeds vaker terecht in de rol van professionele zorgverleners, onder andere door het tekort aan wijkverpleging en thuiszorg. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het roept de vraag op wie er aansprakelijk is als er iets misgaat. Dat is niet altijd duidelijk, staat in het jaarverslag van MantelzorgNL, een landelijke vereniging die opkomt voor iedereen die zorgt voor een familielid, vriend of buur.
Ook voor veel mensen met MS zijn mantelzorgers onmisbaar. Vaak zijn het familieleden of anderen uit het sociale netwerk, die allerlei hulp geven, variërend van even een boodschapje doen tot algehele dagelijkse verzorging. Medisch handelen sluipt er dan soms vanzelf in, bijvoorbeeld als de wijkverpleegkundige ziek is of iets zelf doen even niet lukt, zoals een injectie zetten.
Of mantelzorgers, en ook vrijwilligers, aansprakelijk zijn voor ongelukjes of fouten als zij medische handelingen uitvoeren, is niet altijd duidelijk. De meesten hebben geen contract, waarin staat wat er van hen verwacht wordt en waar zij verantwoordelijk voor zijn. Zij staan ook niet in het officiële register van professionele zorgverleners, het zogenoemde BIG-register (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg}. Ook vallen ze niet onder toezicht van deInspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), die toezicht houdt op het handelen van zorgverleners.
Omdat mantelzorgers nergens officieel als zorgverlener geregistreerd staan, kunnen ze ook niet aansprakelijk worden gesteld als er iets mis gaat. Ze mogen alleen zorghandelingen uitvoeren, als de patiënt daar uitdrukkelijk toestemming voor geeft, wat overigens ook geldt voor professionele zorgverleners. Verder is de aansprakelijkheid geregeld zoals die wettelijk voor iedere burger geldt: Schade die je aan een ander toebrengt moet je vergoeden.
Verpleeghuis
Ook verpleeghuizen vragen steeds vaker aan mantelzorgers en vrijwilligers om bij te springen. De mantelzorger valt echter niet onder het personeel. Het verpleeghuis is daarom ook niet aansprakelijk voor fouten gemaakt door de mantelzorger. Het verpleeghuis moet alleen inschatten of de mantelzorger in staat is de taak uit te voeren of aanvullende instructie nodig heeft. Als het daarin tekortschiet, kan het verpleeghuis erop worden aangesproken.
Vrijwilligers
Anders is het als het om een vrijwilliger gaat die in dienst is bij een zorginstelling zoals een verpleeghuis. Vrijwilligers werken in opdracht van een zorgorganisatie en moeten zich aan de regels van die organisatie houden. Als de zorgorganisatie ervoor kiest handelingen, die een risico inhouden, toch door vrijwilligers te laten doen, moeten die aan dezelfde eisen voldoen als de professionele zorgmedewerkers. Voor de organisatie is het dan ook belangrijk om te weten of de vrijwilliger voor een bepaalde taak over de juiste kennis en vaardigheden beschikt. Mocht het fout gaan, dan is de zorgorganisatie aansprakelijk.
Persoonsgebonden budget
Gaat het om iemand die werkt op basis van een persoonsgebonden budget (pgb), dan is de opdrachtgever aansprakelijk voor schade. In dat geval is geen sprake van mantelzorg, want er is een overeenkomst tussen de opdrachtgever en de werknemer. Als de werknemer schade veroorzaakt tijdens het werk, is de werkgever aansprakelijk voor de schade. Deze aansprakelijkheid geldt alleen als de schade is veroorzaakt onder werktijd of bij werkzaamheden ten behoeve van de werkgever.
Aansprakelijkheidsverzekeringen
Wie als pgb-houder een WA-verzekering heeft (WA = Wettelijke Aansprakelijkheid) is ook verzekerd voor schade die de mantelzorger veroorzaakt. Een mantelzorger zonder contract met degene die verzorgd wordt, doet er goed aan om een WA-verzekering af te sluiten. Die kost niet veel: tussen € 3 en € 10 per maand, afhankelijk van de gezinssamenstelling.
De meeste gemeenten hebben een collectieve aansprakelijkheidsverzekering voor mantelzorgers en vrijwilligers. Deze verzekering keert uit wat de eigen verzekering niet vergoedt. Vaak dekt deze verzekering ook schade als gevolg van ongevallen en persoonlijke eigendommen. Nadere informatie krijg je bij je eigen gemeente.
Redactie MSnieuws
Bronnen:
https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2024/vader-en-moeder-op-leeftijd
https://www.zorgvoorbeter.nl/thema-s/informele-zorg/grenzen-aan-informele-zorg en
https://mantelzorgelijk.nl/wie-is-aansprakelijk-als-medisch-handelen-misgaat-mantelzorg
https://www.zorgwelzijn.nl/mantelzorgers-nemen-medische-handelingen-over-maar-wie-is-aansprakelijk
https://www.mantelzorg.nl/nieuws/jaarverslag-de-impact-van-mantelzorg-in-feiten-en-verhalen
https://www.mantelzorg.nl/onderwerpen/geldzaken/verzekeringen