Lettergrootte: e e Sitemap Inloggen
  • 11 oktober 2013 – Remyelinesatiesymposium in MS-Centrum Noord-Nederland

    HET LIJKT EROP DAT HERSTEL VAN MYELINESCHADE DE MEEST EFFECTIEVE MANIER IS OM HET VERLIES VAN ZENUWCELLEN TEGEN TE GAAN

    Een internationaal remyelinisatiesymposium in Groningen

    Op vrijdag 11 oktober 2013 werd het eerste door het nieuwe MS-Centrum Noord-Nederland georganiseerde internationale symposium gehouden. Op initiatief van dr. Wia Baron en dr. Sjef Copray (beiden wetenschappers bij het UMCG)werd een zeer divers programma samengesteld waaraan een aantal vooraanstaande wetenschappers op het gebied van multiple sclerose en in het bijzonder remyelinisatie een bijdrage leverden.

    MS wordt gekarakteriseerd door een plaatselijk verlies van myeline, de beschermende vetachtige isolatielaag rondom de uitlopers van zenuwcellen. Een plotselinge beschadiging van de myelinelaag, leidt tot een schub. In een gezond persoon wordt nieuw myeline gevormd tijdens een herstelproces dat remyelinisatie wordt genoemd. Gedurende dit proces verzamelen nieuwe voorlopercellen zich in de aangetaste gebieden die vervolgens uitgroeien tot volwassen cellen om nieuwe myeline te maken. Remyelinisatie vindt bij de meeste MS-patiënten ook plaats tijdens de beginfase, maar in latere fases van MS wordt dit herstelproces verstoord en komt uiteindelijk volledig tot stilstand. Een zenuw die gedurende langere tijd last heeft van een myelinebeschadiging, zal afsterven. Dat is een oorzaak van de progressieve en vrijwel onbehandelbare achteruitgang die MS-patiënten ervaren.
    Een van de mogelijke nieuwe strategieën voor behandeling van MS is het stimuleren van remyelinisatie door het activeren van de plaatselijk aanwezige cellen, of door het introduceren van nieuwe cellen van buitenaf die dit proces mogelijk maken.

    Remyelinisatie niet onmogelijk

    Na een persoonlijk welkom door neuroloog dr. Jan Meilof werd begonnen met het eerste deel van het symposium, waarin het bestuderen en bevorderen van remyelinisatie door plaatselijk aanwezige cellen centraal stond. Professor Tanja Kuhlman (Munster) hield een lezing over haar onderzoek naar de oorzaak van het falen van remyelinisatie in MS. Ze liet zien dat er in de chronisch aangetaste gebieden weinig ontsteking is en dat het aantal voorlopercellen daar afneemt. Verder wees ze erop dat de stabiliteit van nieuw gevormd myeline van groot belang is voor het succes van remyelinisatie.
    Vervolgens vertelde professor Robin Franklin (Cambridge) dat verscheidene onderzoekers inmiddels hebben aangetoond dat de juiste voorlopercellen bij MS-patiënten nog wel degelijk in voldoende mate aanwezig zijn in de aangetaste gebieden. Dit betekent dat de aandacht van de onderzoekers uit moet gaan naar het stimuleren van de uitgroei van deze cellen tot volwassen myelineproducerende cellen. Ook gaf hij aan dat veroudering een negatief effect op remyelinisatie heeft, maar dat er mogelijkheden zijn om deze effecten van het ouder worden tegen te gaan.

    Factoren die remyelinisatie mogelijk tegengaan

    In het tweede deel van de ochtend werd ingegaan op factoren die remyalinesatie tegengaan. Professor Susan Barnett (Glasgow) vertelde over haar werk aan astrocyten. Dit zijn de ‘steuncellen’ van het centrale zenuwstelsel, die verschillende processen reguleren en ondersteunen, waaronder ook remyelinisatie. Ze zijn in grote aantallen aanwezig in de door MS aangetaste gebieden. Ze liet zien dat astrocyten in rust de remyelinisatie remmen, terwijl ze na activering remyelinisatie juist versterken.
    Hierop aansluitend sprak dr. Wia Baron (Groningen) over het eiwit fibronectine dat tijdelijk door deze geactiveerde astrocyten wordt geproduceerd. Bij MS klontert dit eiwit samen, waardoor het niet meer kan worden afgebroken en zo de remyelinisatie blokkeert. Uit recent onderzoek blijkt gelukkig  dat er mogelijkheden zijn dit remmende effect van fibronectineklonten op remyelinisatie op te heffen.

    Posterpresentaties

    Na de ochtendsessie was er gelegenheid voor posterpresentaties.  Maar liefst 14 onderzoekers uit binnen- en buitenland presenteerden hun poster, waarmee zij een uitstekend beeld gaven van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van remyelinisatie.

    Stamcellen en strategieën

    In de middagsessie verschoof de aandacht naar het bevorderen van remyelinisatie door het introduceren van nieuwe cellen van buitenaf. Professor Anne Baron-Van Evercooren (Parijs) noemde  de mogelijkheid stamcellen die afkomstig zijn uit het perifere zenuwstelsel aan te zetten tot remyelinisatie.
    De volgende sprekers zetten in op een andere strategie, namelijk het gebruik van stamcellen elders uit het lichaam. Professors Tamir Ben-Hur (Jeruzalem) en Ludwig Aigner (Salzburg) vertelden dat stamcellen uit het beenmerg remyelinisatie direct kunnen bevorderen door het stimuleren van het uitgroeien van voorlopercellen tot volwassen myelinevormende cellen en indirect door het afremmen van het immuunsysteem.

    Kweekschaaltjes met ambitie

    Het sluitstuk van dit boeiende symposium werd gevormd door de lezing van dr. Sjef Copray uit Groningen. Hij onderzoekt de mogelijkheid door middel van stamcellen die afkomstig zijn uit de huid, de aanmaak van nieuwe myeline te  bevorderen. Gebaseerd op de technologie van de Nobelprijswinnaar 2012, Shinya Yamanaka, wil hij de huidcellen laten uitgroeien tot cellen die myeline kunnen vormen. Ondanks het ambitieuze karakter van dit werk zijn er al grote stappen gemaakt in het verkrijgen van stamcellen uit huidcellen die in kweekschaaltjes inderdaad in staat zijn uit te groeien tot volwassen cellen die myeline kunnen maken.

    Volledig beeld

    Het symposium gaf een zeer volledig beeld van de recente voortgang in het onderzoek naar methodes voor het stimuleren van remyelinisatie. Het herstel van myelineschade wordt gezien als de meest effectieve manier het verlies van zenuwcellen tegen te gaan en zo een halt te bieden aan de chronische progressie van functionele beperkingen waar MS-patiënten mee worden geconfronteerd. Het streven blijft daarom zo spoedig mogelijk therapeutische strategieën te ontwikkelen die remyelinisatie bevorderen.

    Met de oprichting van het MS Centrum Noord Nederland heeft ook de samenhang tussen onderzoek en behandeling concretere vormen aangenomen. Daarom hadden de behandelende MS-neurologen uit de noordelijke provincies in de middag hun eigen parallelle sessie over nieuwe niet-medicinale behandelingsmogelijkheden. Professor Alastair Compston (Cambridge) gaf een plenaire lezing voor beide groepen. Prof. Compston benadrukte dat myelineschade lijdt tot schade aan zenuwcellen en dat remyelinisatie daarom een belangrijk beschermingsmechanisme is tegen de afbraak van zenuwcellen in MS. Hij gaf hierbij inzicht in recente ontwikkelingen in de succesvolle vertaling van onderzoekresultaten naar de behandeling van MS patiënten.

    Positieve toekomstmuziek

    Dat remyelinisatie echt op grote schaal de MS-patiënten kan helpen en misschien zelfs een genezing van MS in gang kan zetten, zal nog wel een groot aantal jaren duren. Maar een symposium als dit zal het onderzoek zeker stimuleren. Op die manier is het voor MS-patiënten een lichtpuntje in een duistere toekomst.

    Erik Sikkema en Inge Werkman

X