Ongeveer 30 procent van de kinderen met MS heeft cognitieve problemen. Dat zijn problemen met de informatieverwerking in de hersenen. Hoe dat zit en wat kan helpen, lees je hier.
Cognitie is een moeilijk woord voor alles rondom denken, aandacht, geheugen, concentratie, taal en gedrag. Je kunt deze processen in je hersenen niet zien, maar ze zorgen wel dat jij je dingen kunt herinneren, dat je moeilijke sommen kunt maken of dat je je lang op een taak kunt concentreren. Door MS kan het zijn dat sommige processen niet meer goed werken.
Cognitieve problemen
Als je cognitieve problemen hebt, lukt het bijvoorbeeld niet zo goed om je te concentreren op school of vind je het ineens moeilijk om sommen te maken. Of je wilt iets vertellen, maar de woorden komen niet. Het kan ook zijn dat je sneller boos wordt of dat het niet meer goed lukt om te voetballen. Het is natuurlijk niet leuk als je last krijgt van deze problemen. Daarom is het goed als jij, je ouders en school opletten of jouw denken of gedrag verandert.
Kinderen met MS ervaren vooral problemen met:
- Aandacht en concentratie. Dit zorgt ervoor dat je bijvoorbeeld moeite hebt om bij de les te blijven of om je aandacht lang bij een taak te houden.
- Verwerkingssnelheid. Dat is de snelheid waarmee informatie in je hersenen wordt verwerkt. Hierdoor duren dagelijkse taken zoals je lunch klaarmaken of je tas inpakken langer. Of je krijgt toetsen niet op tijd af.
- Geheugen. Je kunt moeite krijgen met het leren en onthouden van nieuwe informatie. Daardoor word je bijvoorbeeld minder goed in rekenen of woordjes leren. Ook zal je eerder afspraken vergeten of je vergeet je boeken in je tas te stoppen.
- Executief functioneren. Dat zijn de processen in de hersenen waarmee gedrag wordt aangestuurd. Het lukt je dan niet meer goed om te plannen, waardoor je je huiswerk niet op tijd af hebt of te laat op school komt. Ook kun je er misschien niet goed mee omgaan als iets anders gaat dan je verwacht had.
- Visuo-motoriek. Dat is het omzetten van wat je ziet in beweging, dus bijvoorbeeld bij balsporten of schrijven en tekenen. Het kan dan moeilijker worden om met tennis de bal te raken of om de letters goed op papier te zetten.
- Taal. Het lukt je niet om op een woord te komen of je gebruikt een verkeerd woord dat niet past in de zin.
- Tot slot kun je ook heel moe worden van cognitieve problemen.
Wat kan helpen?
Sommige dingen maken de cognitieve problemen erger. Als je bijvoorbeeld heel moe bent, is het moeilijker om je te concentreren op school. Of je vergeet dingen sneller als je niet zo lekker in je vel zit. Daarom is het belangrijk om goed voor jezelf te zorgen: ga op tijd naar bed, doe leuke dingen en blijf jezelf uitdagen om je hersenen actief te houden. Hieronder staan nog meer tips bij problemen met het geheugen en aandacht/organiseren.
Tips bij problemen met het geheugen:
- Herhaling. Nieuwe informatie blijft beter hangen als je het herhaalt. Denk maar aan het leren van Engelse woordjes. Die leer je door te blijven oefenen.
- Zet herinneringen met datum en tijd in je telefoon, zodat je minder vergeet. Als je telefoon dan piept, weet jij weer dat je naar de tandarts moet!
- Deel informatie op in kleine stukjes, zodat je het makkelijker onthoudt.
- Gebruik andere zintuigen, bijvoorbeeld je oren in plaats van je ogen. Als het niet lukt om lang achter elkaar te lezen, kan iemand (of de computer) de tekst voorlezen. Ook plaatjes of filmpjes kunnen helpen.
Bij problemen met aandacht of organiseren:
- Maak haalbare plannen en deel ze op in stukjes. Moet je deze week 5 bladzijden huiswerk maken? Doe dan elke dag 1 bladzijde. Ook een planbord kan helpen. Daarop zie je precies wat je moet doen. Extra tip: Een digitaal planbord, dan heb je hem altijd bij je.
- Werk niet te lang achter elkaar, zodat je hersenen rust krijgen.
- Gebruik een koptelefoon om rustig te werken, met of zonder muziek. Probeer uit wat jij fijn vindt.
- Wissel taken af. Leer een bladzijde woordjes, ga buiten spelen, eet een boterham en maak dan die moeilijke sommen. Zo zijn je hersenen actief, in rust en dan weer actief.
- Kijk naar je plek op school en thuis. Kun je daar rustig werken? Zoek een plek die voor jou fijn is.
- Ruim je kamer op. Dat geeft rust in je hoofd, zodat je je beter kunt concentreren.
Als je MS hebt, moet je dingen soms anders doen. Dat is niet leuk, maar het helpt jou om met je klachten om te gaan. Geef altijd duidelijk aan wat je wel en niet kan. Als je mensen vertelt wat je klachten zijn, begrijpen ze je beter en kunnen ze je helpen. Op school krijg je dan bijvoorbeeld extra tijd voor toetsen of hulp bij het plannen van huiswerk. Blijf zoveel mogelijk doen, maar zorg ook op tijd voor rust. Dat betekent niet dat je op de bank moet liggen: een potje voetbal maakt je hoofd ook leeg! En als de klachten je boos, verdrietig of bang maken, praat dan eens met een psycholoog. Dat is niet gek, maar juist heel dapper!
Bron: Kinder MS dag 2022, presentatie klinisch neuropsycholoog Willemijn van der Vlugt