Mensen met MS die stamceltransplantatie (aHSCT) hebben ondergaan, is aan te raden zich opnieuw te laten vaccineren tegen diverse infectieziekten. Dat adviseren dan ook steeds meer artsen. Het gaat daarbij om vaccins tegen ziekten als pneumokokken, influenza, gordelroos, meningokokken, mazelen, difterie, kinkhoest, tetanus, hepatitis B, bof, rode hond en polio, maar ook corona. Hervaccinatie wordt aanbevolen omdat door de chemokuur voorafgaand aan de aHSCT eerdere vaccinaties vaak niet meer werken.
Dat kan voor mensen met MS riskant zijn. Onderzoek heeft namelijk aangetoond dat infecties bij MS-patiënten het risico op een terugval kunnen verhogen. Sterker nog: door infecties te voorkomen kunnen vaccins indirect bijdragen aan een stabiel ziekteverloop. Na aHSCT moet het immuunsysteem namelijk opnieuw worden opgebouwd en dus ook de bescherming tegen infectieziekten.
Dat is ook de mening van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), vastgelegd in een sinds maart 2023 geldende richtlijn voor vaccinatie na stamceltransplantatie. In die richtlijn wordt de wenselijkheid benadrukt van hervaccinatie tegen diverse infectieziekten. Het gaat dan om dezelfde vaccinaties als in het formele Rijksvaccinatieprogramma. De richtlijn van het RIVM sluit aan bij internationale overeenstemming onder wetenschappers dat hervaccinatie na stamceltransplantatie noodzakelijk is.
Het advies bij MS geldt in het bijzonder voor mensen die – op eigen kosten – voor stamceltransplantatie naar het buitenland zijn gegaan. Een aantal buitenlandse klinieken voor stamceltransplantatie raadt hervaccinatie namelijk juist af of informeren patiënten niet over de wenselijkheid van hervaccinatie.
Kiran Raktoe
Dat laatste is de ervaring van Kiran Raktoe, bestuurslid van MS Vereniging Nederland, die voor stamceltransplantatie enkele jaren geleden naar Moskou is geweest. Zij zegt dat ze van een tiental andere patiënten heeft gehoord dat voor hen hetzelfde geldt. En uit eigen ervaring weet ze wat de gevolgen kunnen zijn.
Kiran Raktoe: “Ik heb afgelopen herfst kinkhoest gehad terwijl ik hiervoor ingeënt ben als klein kind. Dat heb ik toen besproken met mijn neuroloog. Die heeft me doorverwezen naar de tropenpoli in Amsterdam om te onderzoeken of ik nog voldoende bescherming heb van mijn kindervaccinaties. Hier is mij verteld dat er een vaccinatieschema bestaat en dat dit wordt toegepast voor mensen die aHSCT hebben gehad. Dat wist ik dus niet.”
Inmiddels is uit bloedonderzoek bij haar gebleken dat ze ook niet meer voldoende bescherming heeft tegen de bof, mazelen en rode hond. Dus heeft ze besloten om zich daar alsnog tegen te laten vaccineren
Ellen Kramer
Over die ervaring zegt dr. Ellen Kramer, arts met veel kennis over aHSCT en adviseur van de speciale aHSCT-projectgroep van MS Vereniging Nederland: ”Buitenlandse klinieken geven een algemeen advies en hebben geen kennis van de Nederlandse gezondheidszorg. Nederlandse specialisten baseren hun advies op uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar de veiligheid en effectiviteit van vaccinaties bij MS-patiënten. Dat onderzoek toont aan dat bescherming tegen infecties essentieel is voor MS-patiënten. Wij vinden het hier heel belangrijk om de raad van de Nederlandse specialisten op te volgen.”
Hervaccinatie is dan ook het standaard-advies van dr. Kramer op het spreekuur dat zij als arts houdt bij Upendo in Boxtel, de eerste en tot nog toe enige Nederlandse particuliere kliniek voor mensen met MS. Volgens haar is vaccineren na aHSCT belangrijk, zeker nu de vaccinatiegraad onder kinderen lijkt af te nemen. “MS alleen is al vervelend genoeg, je wilt niet dat er gordelroos of kinkhoest bij komt.”
Upendo bepaalt op basis van bloedonderzoek wanneer iemand aan vaccinatie toe is. “Tot die tijd beschermen we iemand met virusremmers“, aldus Ellen Kramer.
Een strikt schema voor hervaccinatie is ook terug te vinden op de website van het Universitair Medisch Centrum in Groningen.
Bram Platel
Biomedisch technoloog – en MS-patiënt – dr. ir. Bram Platel, net als Ellen Kramer verbonden aan de aHSCT-projectgroep van de vereniging, legt op zijn website MS in Beeld uit dat het van belang is niet meteen bij terugkeer in Nederland te kiezen voor hervaccinatie. Dit omdat het immuunsysteem door de chemo voorafgaand aan de aHSCT zo’n klap heeft gekregen dat het niet meteen in staat is om een goede afweerreactie teweeg te brengen na een vaccinatie. Daarom is het advies een tijd te wachten met vaccineren maar het daarna wel zo snel mogelijk te doen.
Bram Platel voegt er aan toe dat verschillende internationale studies niet alleen bevestigen dat hervaccinatie na aHSCT noodzakelijk is, maar ook veilig. ”De vaccins zelf geven geen verhoogd risico op ziekteactiviteit.”
Kosten
Volgens Ellen Kramer weten de meeste MS-patiënten wel dat het na aHSCT beter is je opnieuw te laten vaccineren, maar hikken ze soms aan tegen de hoge kosten daarvan. Niet alle hervaccinaties worden namelijk vergoed door zorgverzekeraars. Dat komt mede doordat het gaat om aHSCT-behandeling in het buitenland. “Maar als kosten een probleem zijn”, zegt Ellen Kramer, “kan ook het vaccinatieschema worden aangepast. Bij Upendo proberen we eerst te kijken of er misschien nog voldoende antistoffen aanwezig zijn van de vaccinaties die in de kindertijd gegeven zijn.”
Inmiddels werkt een aantal hematologen en neurologen in Nederland aan een protocol dat de nazorg gaat regelen na stamceltransplantatie bij MS. Hervaccinatie is daar een onderdeel van. Ook voor mensen met MS die een aHSCT-behandeling in Nederland ondergaan. Sinds december 2022 is die namelijk opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering, voor maximaal 20 patiënten per jaar.
MS Vereniging Nederland probeert dit jaar de Nederlandse procedure te verbeteren in samenspraak met alle betrokken medici en beleidsmakers. Dit aan de hand van een advies van de door het bestuur ingestelde speciale projectgroep aHSCT.
Dr. Jop Mostert, voorzitter van de Medische Adviescommissie van MS Vereniging Nederland en bovendien nauw betrokken bij de huidige Nederlandse aHSCT-praktijk, wijst erop dat in Nederland alle neurologen de adviezen volgen van de hematologen. Die zijn terug te vinden in de richtlijnen van het RIVM, onderaan dit bericht.
Redactie MSnieuws
Bronnen:
https://www.msinbeeld.nl/2021/03/23/mijn-advies-na-hsct-laat-je-vaccineren